5-mavzu · Internetda muloqot madaniyati va kiberbullingdan himoyalanish

Raqamli etika va kiberbulling

Umumiy progress 0% · 0/10 topshiriq
01
1-bosqich

“Etika va bulling”: tasniflash

Quyidagi onlayn harakatlarni o‘qing va ularni ikki guruhga ajrating: raqamli etika yoki kiberbulling.
💭 Muhokama uchun savol
5- va 6-holatlarni baholash nima uchun qiyinroq?
✓ Izoh

Chunki bunday vaziyatlarda odam ko‘pincha “men yomon niyat qilmagandim” deb o‘ylaydi. Ammo kiberbullingni baholashda faqat niyat emas, balki uning ta’siri ham muhim.

Agar inson ruxsatisiz uning rasmi tarqatilsa, u xafa bo‘lsa yoki o‘zini kamsitilgandek his qilsa, bu holat oddiy hazil emas. Bunday harakat insonning obro‘si, kayfiyati va ruhiy holatiga zarar yetkazishi mumkin.

📖 Tushuntirish: Boykot va Mobbing

Boykot

biror odamni ataylab e’tiborsiz qoldirish, guruhdan chetlatish yoki unga nisbatan muloqotni to‘xtatishdir.

Mobbing

bir guruh odamning bir shaxsga qarshi birgalikda bosim o‘tkazishi, uni haqorat qilishi yoki kamsitishidir.

Boykot ham, mobbing ham kiberbulling turi hisoblanadi. Biroq boykot ko‘proq yakkalashga, mobbing esa guruhiy hujumga asoslanadi.
02
2-bosqich

“Himoya qalqoni”: harakat algoritmi

🛡️ Tezkor harakat

Agar kiberbulling nishoniga aylansangiz, to‘g‘ri va xavfsiz harakat qilish muhim. Quyidagi harakatlarni 1 dan 4 gacha to‘g‘ri ketma-ketlikda joylashtiring.

Kartochkalarni yuqori-pastga sudrab to‘g‘ri tartibni toping.
  • ⋮⋮ ? Dalillarni saqlash: haqoratli yoki tahdidli xabarlarni skrinshot qilib olish.
  • ⋮⋮ ? Reaksiya bildirmaslik: bezoriga javob bermaslik va tortishuvga kirmaslik.
  • ⋮⋮ ? Jim turmaslik: ota-ona, o‘qituvchi, maktab psixologi yoki ishonchli kattaga vaziyatni aytib berish.
  • ⋮⋮ ? Bloklash: bezorini qora ro‘yxatga kiritish va platformaga shikoyat yuborish.
💭 Fikrlash uchun savol
Nima uchun “reaksiya bildirmaslik” muhim qadam hisoblanadi? Agar bezoriga javob bersangiz, nima bo‘lishi mumkin?
✓ Izoh

Onlayn bezori ko‘pincha jabrlanuvchining jahli chiqishini, xafa bo‘lishini yoki tortishuvga kirishishini kutadi. Agar siz unga keskin javob bersangiz, vaziyat yanada kuchayishi mumkin.

Reaksiya bildirmaslik — bu ojizlik emas. Bu vaziyatni yanada keskinlashtirmaslik va o‘zingizni himoya qilishning muhim usulidir. Ammo bu jim qolib, muammoni yashirish degani emas. Dalillarni saqlash va ishonchli kattaga murojaat qilish zarur.

03
3-bosqich

“Guvohning tanlovi”: axloqiy qaror

Quyidagi vaziyatni tahlil qiling va eng to‘g‘ri yo‘lni tanlang.
1-vaziyat

Siz a’zo bo‘lgan guruhda hamma bir sinfdoshingizning tashqi ko‘rinishi ustidan kulmoqda. Ayrimlar uni guruhdan chiqarib yuborishni ham taklif qilmoqda.

Sizning harakatingiz

✓ To‘g‘ri javob

3-javob — eng to‘g‘ri va xavfsiz tanlov.

Kiberbullingga guvoh bo‘lgan odamning harakati juda muhim. Agar guvohlar kulsa yoki jim tursa, bezori o‘zini qo‘llab-quvvatlanayotgandek his qilishi mumkin. Agar guvoh jabrlanuvchini qo‘llab-quvvatlasa va vaziyat haqida kattalarga xabar bersa, kiberbullingni to‘xtatishga yordam beradi.

2-vaziyat

Sinfdoshingiz Anvar sizga shaxsiy xabarda shunday yozdi:

“Meni sinf guruhida har kuni haqorat qilishyapti. Uyga borishni xohlamayman. Lekin hech kimga aytma, vaziyat yomonlashib ketadi.”

Sizning harakatingiz

✓ To‘g‘ri javob

C javob — eng to‘g‘ri yo‘l.

Bu javobda Anvar yolg‘iz qoldirilmaydi. Shu bilan birga, vaziyatni xavfsiz hal qilish uchun ishonchli kattalar yordami jalb qilinadi.

💭 Muhokama uchun savollar

1 Nima uchun A varianti xavfli?
✓ Izoh

Chunki Anvarning holati yomonlashishi mumkin. U allaqachon ruhiy bosim ostida va yolg‘iz qolmoqda. Hech kimga aytmaslik muammoni hal qilmaydi, aksincha, uni davom ettirishi mumkin.

2 Nima uchun B varianti ham xavfli bo‘lishi mumkin?
✓ Izoh

Chunki guruhda ochiq yozish vaziyatni yanada keskinlashtirishi mumkin. Bezorilar Anvarga yoki sizga qarshi yanada ko‘proq bosim o‘tkazishi ehtimoli bor.

3 Nima uchun C varianti to‘g‘ri?
✓ Izoh

Chunki bu yo‘l Anvarni qo‘llab-quvvatlaydi, uni ayblamaydi va muammoni xavfsiz hal qilish uchun ishonchli kattalar yordamiga tayanadi.

+
Qo‘shimcha topshiriq

Quyidagi gaplarni davom ettiring

Quyidagi 4 ta gapni o‘z so‘zlaringiz bilan davom ettiring va o‘zingiz uchun raqamli etika kodeksini tuzing.
1 Agar men kiberbullingga guvoh bo‘lsam,
2 Agar do‘stim menga “hech kimga aytma” desa, lekin vaziyat xavfli bo‘lsa,
3 Guruhda kimdir haqorat qilinsa, men
4 Raqamli etikaga rioya qilish uchun men
📖
O‘qituvchi uchun

Eslatma

Ushbu topshiriqlar o‘quvchilarda raqamli etika, kiberbullingni aniqlash, jabrlanuvchini qo‘llab-quvvatlash va guvoh sifatida to‘g‘ri qaror qabul qilish ko‘nikmalarini shakllantiradi.

Muhokama davomida o‘quvchilarga quyidagi fikrni aniq yetkazish muhim:

★ Asosiy fikr
Kiberbullingda guvohning sukuti ham vaziyatga ta’sir qiladi. Jabrlanuvchini qo‘llab-quvvatlash, dalillarni saqlash va ishonchli kattaga murojaat qilish — bu chaqimchilik emas, balki insonni himoya qilishdir.

Dars yakunida quyidagi qoida eslatib o‘tiladi:

★ Yakuniy qoida
Internetdagi har bir izoh, mem, smaylik yoki sukut ham boshqa insonning ruhiy holatiga ta’sir qilishi mumkin. Kiberbullingga guvoh bo‘lsangiz, befarq qolmang: qo‘llab-quvvatlang, xavfsiz harakat qiling va ishonchli kattaga murojaat qiling.
💝

Tabriklaymiz, mehribon guvoh!

Siz raqamli etika, kiberbullingdan himoya va jabrlanuvchini qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha barcha topshiriqlarni muvaffaqiyatli yakunladingiz.