Internet – bu shunchaki simlar va serverlar emas, bu – insonlar o‘rtasidagi muloqot maydonidir.
Ko‘chada o‘zimizni qanday odobli tutsak, tarmoqda ham shunday qoidalar mavjud. Bugun biz raqamli etika va kiberbulling haqida gaplashamiz.
Raqamli etika: oltin qoida
Oltin qoida oddiy: “Ekran ortida ham tirik inson borligini unutmang!”.
Siz yozayotgan izoh yoki xabar, garchi yuzma-yuz aytilmasa ham, qarshidagi insonning his-tuyg‘ulariga qattiq ta’sir qilishi mumkin.
Raqamli etika bu birovni kamsitmaslik, qo‘pol so‘zlar ishlatmaslik va birovning shaxsiy chegarasini hurmat qilishdir.
Kiberbulling nima?
Afsuski, ba’zilar internetdagi anonimlikdan foydalanib, boshqalarga ozor berishadi. Bu kiberbulling deyiladi.
Yodda tuting: kiberbulling bu hazil emas. Bu psixologik zo‘ravonlik.
Kiberbullingning asosiy ko‘rinishlari
- Haqorat va masxara. Izohlarda yoki chatlarda insonning tashqi ko‘rinishi, millati yoki qiziqishlarini kamsitish.
- Yolg‘on axborot tarqatish. Birovning obro‘sini to‘kish uchun uning nomidan soxta xabarlar yozish yoki tuhmat qilish.
- Boykot. Bir guruh bo‘lib, bir insonga qarshi hujum qilish yoki uni ataylab yakkalab qo‘yish.
Agar kiberbulling nishoniga aylansangiz, nima qilish kerak?
Reaksiya bildirmang. Bezorilarning maqsadi sizni g‘azablantirish yoki yig‘latish. Ularga javob yozish bu olovga moy sepish bilan barobar. Eng yaxshi javob sukut va e’tiborsizlik.
Dalillarni saqlang. Yomon xabarlarni o‘chirishga shoshilmang. Ularni skrinshot qilib oling. Bu keyinchalik aybdorni jazolash uchun kerak bo‘ladi.
Bloklang va shikoyat qiling. Bezovta qilayotgan foydalanuvchini “Qora ro‘yxat”ga kiriting. Ijtimoiy tarmoq ma’muriyatiga esa shikoyat yuboring.
Jim turmang. Eng muhimi bu muammoni ichingizga yutmang. Ota-onangizga, maktab psixologiga yoki o‘zingiz ishongan kattalarga albatta xabar bering.
Agar kiberbulling guvohi bo‘lsangiz
Chetda turmang va zo‘ravonni qo‘llab-quvvatlamang.
Jabrlanuvchiga dalda beruvchi so‘z yozish yoki shunchaki “shikoyat qilish” tugmasini bosish orqali siz kimnidir qutqarib qolishingiz mumkin.
Xulosa
Siz yozgan har bir izoh bu sizning tarbiyangiz va madaniyatingiz ko‘zgusidir.
Internetda “troll” emas, balki hurmatli shaxs bo‘ling. Kuchli inson birovni kamsitmaydi, aksincha, himoya qiladi.